Czym jest RZS?

To  ogólnoustrojowa choroba autoimmunologiczna obejmująca stawy i narządy wewnętrzne. Tak jak w przypadku innych chorób autoimmunologicznych, komórki układu odpornościowego atakują własne narządy i tkanki. Stan zapalny stawu rozpoczyna się w błonie maziowej, która wyściela wnętrze torebki stawowej i powierzchnię więzadeł. Zadaniem błony maziowej jest wytworzenie płynu stawowego, który odżywia chrząstki i ułatwia ruch stawu. W przebiegu RZS błona maziowa jest atakowana przez komórki układu immunologicznego, które wydzielają związki chemiczne – mediatory zapalenia prowadzące do niszczenia stawu.

W początkowym stadium zmiany dotyczą najczęściej mniejszych stawów, tj. palców, nadgarstków i stóp, w zaawansowanym etapie stan zapalny obejmuje także większe stawy, np.: staw barkowy, kolanowy, łokciowy oraz inne narządy takie jak nerki, płuca czy wątroba.

Czy RZS jest chorobą dziedziczną?

Nie, nie jest to choroba dziedziczna, choć występuje skłonność genetyczna do występowania RZS.

Jakie są objawy RZS? 

Do najczęstszych objawów RZS zaliczamy:

  • ból oraz sztywność stawów, która pojawia się szczególnie rano,
  • zaatakowany staw jest ciepły, obrzęknięty i obolały, a wraz z postępem choroby obserwuje się utratę jego ruchomości, co w dalszej kolejności może powodować deformację,
  • guzki reumatoidalne, czyli widoczne zgrubienia położone płytko pod skórą ale mogące powstawać także w narządach wewnętrznych,
  • chroniczne zmęczenie, osłabienie oraz stany podgorączkowe,
  • bóle mięśniowe,
  • nawracające infekcje układu moczowego i uszkodzenie nerek,
  • zmiany w obrębie narządu wzroku (zapalenie spojówek w przebiegu towarzyszącego Zespołu Sjögrena oraz zapalenie rogówek),
  • niedokrwistość,
  • depresja.

Do zaburzeń hematologicznych, obserwowanych często w RZS, należy niedokrwistość. Najczęściej ma ona charakter niedokrwistości związanej z chorobami przewlekłym. Przewlekły stan zapalny wywołany przez RZS (przez zwiększoną produkcje mediatorów zapalenia m.in. Interleukine-6), prowadzi do podniesienia poziomu hepcydyny – białka powstającego w wątrobie. Hepcydyna powoduje zmniejszenie wchłaniania żelaza w jelitach i hamuje jego uwalnianie z komórek magazynujących (m.in. makrofagów). Prowadzi to do zmniejszenia zaopatrzenia erytrocytów w żelazo i produkcji hemoglobiny, a w konsekwencji do rozwoju niedokrwistości.

Co to są guzki reumatoidalne?

To niebolesne łagodne zmiany występujące u około 20% pacjentów cierpiących na reumatoidalne zapalenie stawów. U około 5% pacjentów pojawiają się na przestrzeni dwóch lat od zdiagnozowania choroby. Guzki często występują w miejscach zwiększonego ucisku, pod skórą lub w ścięgnach, na ogół nad wyprostnymi powierzchniami stawów, na przykład w okolicach wyrostka łokciowego kości ramienia, chociaż w rzadkich przypadkach zdarza się, że pojawiają się w innych miejscach ciała lub na narządach wewnętrznych. Na ogół są wielkości ziarna grochu, ale w rzadkich przypadkach mogą osiągnąć średnicę nawet kilku centymetrów.

Jakie badania są niezbędne by zdiagnozować RZS?

Reumatoidalne zapalenie stawów diagnozuje się na podstawie objawów klinicznych,dokładnego wywiadu i badania fizykalnego wykonanego przez lekarza reumatologa. Dodatkowo przeprowadza się badanie krwi i moczu, badanie ultrasonograficzne, radiologiczne i rezonans magnetyczny.

Aby zdiagnozować chorobę uzupełniająco wykonuje się m.in. następujące badania:

  • czynnik reumatoidalny (RF),
  • CRP - białko C reaktywne, białko ostrej fazy,
  • OB – odczyn Biernackiego, odczyn opadania krwinek,
  • morfologia krwi,
  • przeciwciała przeciwko cyklicznemu cytrulinowanemu peptydowi (przeciwciała anty-CCP),
  • USG,
  • RTG,
  • rezonans magnetyczny (MRI lub NMR).

Przy podejrzeniu RZS lekarz pierwszego kontaktu zleca pacjentowi podstawowe badania diagnostyczne, a następnie kieruje do reumatologa, które zleca specjalistyczne badania diagnostyczne.

Dlaczego tak ważne jest stosowanie się do zaleceń terapeutycznych lekarza?

Nieleczone reumatoidalne zapalenie stawów lub leczone w sposób nieprawidłowy prowadzi do niepełnosprawności a nawet przedwczesnej śmierci. Tylko regularne przyjmowanie leków, w pełnych dawkach zaleconych przez lekarza prowadzącego i stosowanie się do jego porad pozwala na sprawdzenie czy zastosowana terapia jest skuteczna. W przypadku braku poprawy klinicznej po 3 miesiącach stosowania wybranej terapii konieczne jest skorygowanie leczenia poprzez zmianę leku modyfikującego przebieg choroby, dodanie innego leku modyfikującego przebieg choroby lub dodanie leku biologicznego.

Czym jest DAS 28?

Skala DAS 28 to wskaźnik pozwalający określić aktywności choroby (Disease Activity Score). Rekomendowany jest przez EULAR (Europejską Ligę ds. Zwalczania Reumatyzmu). Liczba 28 oznacza liczbę stawów, które brane są pod uwagę przy badaniu. W wyliczaniu wskaźnika uwzględnia się liczbę bolesnych i obrzękniętych stawów, wynik badania OB (mm/h) lub wartość CRP (mg/l), a także ogólną samoocenę stanu zdrowia VAS (wizualna skala analogowa, pozwalająca pacjentowi ocenić swoje samopoczucie w momencie badania). Leczenie uważane jest za skuteczne, jeśli w okresie 3-6 miesięcy jego stosowania wskaźnik DAS 28 będzie się obniżał o ok. 1,2 punktu. Wynik poniżej 2,6 uznaje się za przejaw remisji choroby, zaś powyżej 5,1 za dużą aktywność RZS.

Czy ból stawów jest przeciwskazaniem do wysiłku fizycznego?

Nie. Wręcz przeciwnie, zwłaszcza po wstępnym opanowaniu objawów choroby. Od dawna wiadomo, że aktywność fizyczna poprawia sprawność chorych na RZS, zapobiegając zanikowi jednostek kurczliwych mięśni. Fizjoterapeuci zalecają pacjentom z RZS m.in. wykonywanie ćwiczeń z lekkim oporem, które pozwalają wzmocnić mięśnie otaczające zmienione chorobowo stawy. Zdrowe i silne mięśnie skutecznie zwiększają bowiem ich stabilność. Brak aktywności fizycznej może skutkować nasileniem objawów choroby, przyspieszając proces sztywnienia stawów. Wysiłek fizyczny nie jest wskazany jedynie w czasie zaostrzenia RZS.

Czy otyłość wpływa na destrukcję stawów?

Pacjenci z RZS powinni unikać nadwagi czy otyłości, które obciążają stawy. Nadmierna masa ciała powoduje przeciążenia stawów kolanowych, biodrowych, a to z kolei prowadzi do powstania mechanicznych uszkodzeń w chrząstce stawowej.

Czy ustanie bólu oznacza remisję choroby?

Ból stawów jest jednym z głównych i najbardziej dokuczliwych objawów RZS. Jednak aby stwierdzić remisję RZS, nie wystarczy ustąpienie dolegliwości bólowych w obrębie stawów. Potrzebne są jeszcze m.in.: poprawa wyników badań krwi, a także korzystne zmiany w badaniach radiologicznych, które świadczą o wyciszeniu ogólnoustrojowej reakcji zapalnej i spowolnieniu lub zatrzymaniu postępów choroby.

Co może się stać, jeśli przyjmę mniejszą dawkę niż zalecił mi lekarz lub zapomnę wziąć leku?

W leczeniu RZS stosuje się ogólnoświatowe standardy postępowania terapeutycznego oraz rekomendacje towarzystw naukowych odnośnie zarówno stosowanych leków jak i ich dawkowania. Każda terapia dobierana jest indywidualnie do potrzeb pacjenta przez lekarza reumatologa na podstawie całości obrazu klinicznego oraz wyników badań. Ważne, aby pacjenci przyjmowali przepisane leki w odpowiednich dawkach, gdyż niższe dawki mogą nie być wystarczające, co sprawia, że leczenie nie przynosi spodziewanego efektu. O wszelkich zaistniałych pominięciach czy odstępstwach w dawkowaniu leków należy poinformować swojego lekarza prowadzącego.

Czy palenie papierosów zwiększa ryzyko rozwoju RZS?

Tak, palenie papierosów zwiększa ryzyko rozwoju reumatoidalnego zapalenia stawów i przyspiesza proces destrukcji stawów.

Czy przy RZS można cierpieć na depresję?

Tak, depresja dotyka prawie co trzeciego chorego na RZS. Przyczyną takiego stanu jest przede wszystkim ból, który towarzyszy chorobie oraz złe samopoczucie spowodowane pogarszającą się mobilnością. Wielu chorych na RZS cierpi nie tylko z powodu bólu stawów, ale i na skutek uświadomienia sobie, że są lub potencjalnie mogą stać się uzależnieni nawet w codziennych czynnościach od bliskich.

Niestety, depresja jest częścią RZS i bez wątpienia codzienne zmaganie się z chorobą oraz uświadamianie sobie  jej przewlekłego charakteru potęguje depresję, która nie musi objawiać się tylko apatią, ale także np. bezsennością, brakiem apetytu lub jego wzmożeniem.

Trzeba pamiętać o tym, że depresję, tak jak i ból trzeba odpowiednio leczyć. Nierozpoznana depresja w przebiegu RZS, poza wpływem na nasilenie objawów choroby, zmniejsza skuteczność stosowanej terapii, z uwagi na gorszą współpracę pacjenta i mniejsze zaangażowanie w leczenie. Dlatego ważne jest, aby podczas wizyty lekarskiej poinformować swojego lekarza nie tylko o samopoczuciu fizycznym, ale również psychicznym.